ตอนนี้ผมอยู่ศรีลังกา มาประชุมประจำปีขององค์กรเพื่อความโปร่งใสนานาชาติ (Transparency International – TI) ในกลุ่มประเทศ Asia Pacific องค์กรนี้คือองค์กรที่จัดทำดัชนีภาพลักษณ์คอร์รัปชัน CPI ที่ประกาศมาให้เราตกใจกันทุกปีนั่นล่ะครับ
ที่นี่เขามีช่วงหนึ่งที่ผมชอบมาก คือ “พาเที่ยวประเทศต่าง ๆ” แต่ไม่ใช่พาเที่ยวธรรมดา — แต่ละ TI Chapter จากหลายประเทศจะมี โปสเตอร์โชว์ผลงานทั้งปี ติดไว้รอบห้อง และ แต่ละประเทศมีเวลา 10 นาที นำเสนอว่าในรอบปีที่ผ่านมา “เราสู้คอร์รัปชันกันอย่างไร” ฟังแล้วสนุกมาก เหมือนได้เดินดูนิทรรศการ และได้เรียนรู้ว่าประเทศเพื่อนบ้านเขากำลังเผชิญอะไร และแก้ปัญหากันแบบไหน
ตอนนี้แม้ประเทศไทยยังไม่มี TI Chapter แต่ผมหวังว่าเราจะผลักดันให้เกิดขึ้นได้ ขอขอบคุณ TI มากที่เชิญผมเข้ามาร่วมประชุมนี้ด้วยในฐานะตัวแทนของ HAND Social Enterprise และ KRAC Corruption ที่กำลังจะดำเนินการจัดตั้ง TI ใหม่
จากสิ่งที่ได้ฟังตลอดทั้งวัน ทำให้เห็นภาพรวมชัดเจนว่า งานของ TI ทั่ว Asia Pacific นั้นหลากหลาย แต่มีหัวใจเดียวกัน คือ “ทำให้ระบบโปร่งใสขึ้น และทำให้ประชาชนมีพลังมากขึ้น”
ระดับชุมชน: ให้ประชาชนเป็นด่านหน้า
หลายประเทศทำงานกับชุมชนแบบเข้มข้น เช่น
- ตระเวนเกาะ–หมู่บ้าน ให้ความรู้ ตรวจสอบบริการสาธารณะ
- เปิดศูนย์ช่วยเหลือประชาชนเรื่องสินบนและคดีทุจริต
- ใช้เครื่องมือ social accountability ให้ชาวบ้านจับตางบประมาณและโครงการรัฐ
ระดับกฎหมายและนโยบาย: เปลี่ยนกติกาป้องกันโกง
หลาย chapter ทำงานกับรัฐสภา กระทรวงยุติธรรม และผู้กำหนดนโยบาย เช่น
- ดันกฎหมายผู้เปิดโปง (whistleblower)
- ดันข้อมูลผู้รับประโยชน์ที่แท้จริง (Beneficial Ownership)
- เสนอความเห็นต่อร่างกฎหมายเหมืองแร่ ป่าไม้ ทรัพยากรธรรมชาติ
- ทำงานร่วมกับหน่วยงานยึดทรัพย์–ฟอกเงิน และปราบสินบนข้ามชาติ
งบประมาณ–จัดซื้อจัดจ้าง–เมกะโปรเจกต์
งานอีกสายหนึ่งคือ “จับตาเงินก้อนใหญ่” เช่น
- ตรวจสอบจัดซื้อจัดจ้าง เผยเคสประหยัดงบได้จริง
- ประเมินความเสี่ยงคอร์รัปชันในโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่
- เฝ้าดูโครงการพลังงานสะอาดและเหมืองของต่างชาติ
เสียงของผู้ถูกมองข้าม
หลาย chapter ตั้งใจทำให้ “คนตัวเล็ก” มีพื้นที่ เช่น
- เครือข่ายเยาวชน, ค่ายประชาธิปไตย, เวทีของ Gen Z
- ผู้หญิงและกลุ่มหลากหลายทางเพศที่ได้รับผลกระทบจากคอร์รัปชัน
- คนพิการที่ถูกละเลยในงานโครงสร้างพื้นฐาน
- กลุ่มผู้ได้รับผลกระทบจากโครงการรัฐ
เทคโนโลยีและข้อมูลเปิด
ผลงานดิจิทัลหลายประเทศโดดเด่น เช่น
- ระบบร้องเรียนออนไลน์
- Dashboard ข้อมูลงบประมาณและ procurement
- เครื่องมือประเมินความเสี่ยงคอร์รัปชันของเอกชน
ทำงานในบริบทการเมืองที่ท้าทาย
หลายประเทศต้องเดินบนพื้นที่ที่เต็มไปด้วยความเสี่ยง เช่น
- กฎหมายจำกัดสื่อ
- การแทรกแซงจากผู้มีอำนาจ
- Civic space ที่ถูกบีบแต่ทุก chapter ยังหาทางทำงาน สร้างพันธมิตร และเปิดพื้นที่เล็ก ๆ ให้ความหวัง
สรุปสิ่งที่ผมได้จากวันนี้คือ
ไม่ว่าบ้านเราจะมีบริบทแบบไหน การแก้คอร์รัปชันต้องทำพร้อมกันทั้ง “เปลี่ยนระบบ” และ “เพิ่มพลังให้คนธรรมดา” และยิ่งฟังงานของประเทศอื่น ๆ ยิ่งอยากเห็นวันหนึ่ง ที่ประเทศไทยจะมี TI Chapter ของตัวเอง เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของกองกำลัง Asia Pacific ที่กำลังผลักดันความโปร่งใสไปข้างหน้าพร้อมกัน
18 พฤศจิกายน 2568
