KRAC Hot News I เครือข่ายอำนาจเเละการทุจริตในกัมพูชา: บทเรียนจาก 3 โครงการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ประเทศกัมพูชาได้กลายเป็นพื้นที่ที่น่าสนใจในแง่ของการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานจากต่างชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากประเทศจีนที่เข้ามามีบทบาทอย่างมากในโครงการพัฒนา ทั้งในรูปแบบความร่วมมือรัฐต่อรัฐ (G2G) และการลงทุนโดยภาคเอกชนที่ใกล้ชิดกับภาครัฐ

 
อย่างไรก็ตาม ภายใต้ภาพลักษณ์ของการพัฒนาเหล่านี้ ได้มีเสียงวิพากษ์จำนวนมากเกี่ยวกับความไม่โปร่งใส กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างที่คลุมเครือ และการทุจริตที่แฝงอยู่ ซึ่งหลายโครงการมีความเชื่อมโยงกับกลุ่มอำนาจทางการเมือง โดยเฉพาะกับอดีตนายกรัฐมนตรีผู้ทรงอิทธิพลอย่าง สมเด็จฮุน เซน และเครือญาติ
 
เช่นโครงการขุดคลองฟูนันเดโช (Funan Techo Canal) มูลค่ากว่า 1.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ มีเป้าหมายเพื่อเปิดเส้นทางขนส่งทางน้ำใหม่สู่ทะเลอ่าวไทยอย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่ากังวลคือ การขาดความโปร่งใสในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง โดยไม่เปิดเผยข้อมูลที่สำคัญต่อสาธารณชน ทั้งในด้านผู้รับงาน ข้อตกลงทางการเงิน และผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม
 
นอกจากนี้ยังมีรายงานว่า บุคคลที่มีความเกี่ยวข้องทางการเมืองระดับสูงเข้าไปมีบทบาทในการตัดสินใจเรื่องงบประมาณและการจัดซื้อจัดจ้าง ซึ่งเป็นลักษณะของ “การแปรรูปนโยบายเป็นผลประโยชน์ส่วนบุคคล” อย่างชัดเจน
 
โครงการก่อสร้างสนามบินนานาชาติเดโช (Techo International Airport) ซึ่งมีมูลค่ากว่า 1.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ สร้างโดยบริษัท Overseas Cambodian Investment Corporation (OCIC) โดยร่วมมือกับ Cambodian Airways เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของโครงการที่ส่อเค้าว่ามีการทุจริตเชิงโครงสร้างและเชื่อมโยงกับอำนาจทางการเมือง
 
สนามบินแห่งนี้ถูกตั้งชื่อตามตำแหน่งของอดีตนายกรัฐมนตรีฮุน เซน (“เดโช” หรือ “ผู้นำสูงสุด”) ซึ่งสะท้อนถึงอิทธิพลของเขาในเชิงสัญลักษณ์และนโยบาย แม้ว่าเขาจะลงจากตำแหน่งแล้วก็ตาม
 
ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงแค่การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน แต่เป็นการตั้งคำถามว่า ทรัพยากรของรัฐและอำนาจในการจัดซื้อจัดจ้างได้ตกอยู่ในมือของกลุ่มทุนที่มีความใกล้ชิดกับกลุ่มอำนาจเพียงใด และประชาชนจะได้ประโยชน์จากโครงการเหล่านี้อย่างแท้จริงหรือไม่
 
โครงการก่อสร้างทางด่วนระหว่างพนมเปญและสีหนุวิลล์ เป็นโครงการที่รัฐบาลกัมพูชาประกาศว่าจะดำเนินการในรูปแบบ Build-Operate-Transfer (BOT) ซึ่งเอกชนเป็นผู้ลงทุนและเก็บค่าผ่านทางก่อนจะส่งมอบให้รัฐในระยะยาว
 
แต่จากข้อมูลที่ปรากฏ พบว่าโครงการนี้กลับใช้เงินกู้จากธนาคารเพื่อการพัฒนาประเทศจีน (CDB) เป็นหลัก โดยมีวงเงินสูงถึง 1.56 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ กลายเป็นภาระหนี้สาธารณะในระยะยาว ซึ่งขัดแย้งกับคำประกาศของรัฐบาลและบั่นทอนความเชื่อมั่นของประชาชน
 
การขาดข้อมูลต่อสาธารณชนเกี่ยวกับสัญญาเงินกู้ รายละเอียดโครงการ และความโปร่งใสในการบริหารงบประมาณ ส่งผลให้โครงการนี้ตกเป็นที่วิพากษ์ถึงความไม่โปร่งใสและเอื้อประโยชน์ต่อผู้มีอำนาจและกลุ่มทุนที่มีความสัมพันธ์กับรัฐบาล
 
สามกรณีตัวอย่างนี้สะท้อนให้เห็นถึงลักษณะสำคัญของการทุจริตในกัมพูชา ซึ่งไม่ใช่เพียงเรื่องของเจ้าหน้าที่รัฐที่รับสินบนหรือปกปิดข้อมูลเท่านั้น แต่เป็น “การทุจริตเชิงโครงสร้าง” (Systemic Corruption) ที่เกิดจากความเชื่อมโยงระหว่างกลุ่มอำนาจทางการเมืองและกลุ่มทุนที่ใกล้ชิดกับครอบครัวของผู้นำประเทศ
 

ในบริบทของกัมพูชา “การพัฒนา” จึงไม่อาจแยกขาดจาก “การแสวงหาผลประโยชน์” โดยเฉพาะเมื่ออำนาจทางการเมืองผูกติดกับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจอย่างแน่นแฟ้น เกิดการใช้กลไกของรัฐในการกระจายผลประโยชน์แก่เครือญาติและพรรคพวก กลายเป็นปัญหาการเมืองที่ฝังรากลึก

***บทความนี้มาจากบางส่วนของบทความ “ศึกษาการคอร์รัปชันในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ผ่านการถอดบทเรียนจากกรณีศึกษาในมาเลเซีย อินโดนีเซีย สิงคโปร์ และกัมพูชา” จากการประชุมเชิงปฏิบัติการระดับภูมิภาคของเครือข่ายความร่วมมือระหว่างองค์กรภาคประชาสังคมในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพื่อต่อต้านคอร์รัปชัน (SEA-ACN) ในหัวข้อ Understanding Public Procurement ระหว่างวันที่ 17 ถึง 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568 อ่านบทความฉบับเต็มได้ที่ลิงก์ด้านล่าง

ปีที่แต่ง (พ.ศ.)
2568
ผู้แต่ง

เรียบเรียงโดย ศุภวิชญ์ แก้วคูนอก
ผู้จัดการศูนย์ KRAC 

หน่วยงานสนับสนุน
05_โลโก้ KRAC
โลโก้คณะเศรษฐศาสตร์ (ภาษาไทย)

หัวข้อ
Related Content

KRAC คัดสรร เล่างานวิจัยไทย | หลังฉากความสำเร็จการพัฒนาโครงการ งบประมาณถึงมือชาวบ้านหรือมือใคร ?

ทราบหรือไม่ว่ายังมีอีกหลายโครงการที่ใช้งบประมาณจำนวนมหาศาลในการพัฒนาชุมชน แต่กลับสูญเปล่า หรือไม่คุ้มค่ากับที่ตั้งใจไว้ ทำให้ชาวบ้านที่ฝันไกลว่าอยากให้ชุมชนพัฒนาแค่ไหน แต่งบประมาณกลับไปไม่ถึง

KRAC คัดสรร เล่างานวิจัยไทย | รู้จัก “3 พันธมิตร” ต้นตอของการคอร์รัปชันในโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่

โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ของรัฐ หมายถึงโครงการก่อสร้างที่มีงบประมาณตั้งแต่ 1 พันล้านบาทขึ้นไป หรือที่เรามักได้ยินว่า “เมกะโปรเจกต์” (Mega Project) และด้วยการที่เป็นโครงการที่มีงบประมาณจำนวนมาก การทุจริตในโครงการประเภทนี้จึงสร้างความเสียหายอย่างมากให้กับงบประมาณประเทศ

KRAC คัดสรร เล่างานวิจัยไทย | มาตรการลดโกงที่เข้มข้น อาจ “เพิ่มภาระ” ในการแก้ไขปัญหาคอร์รัปชันได้

การสร้างมาตรการป้องกันและตรวจสอบที่เข้มข้นของภาครัฐ ไม่ว่าจะเป็นการเพิ่มกฎระเบียบ หรือการบังคับรายงานข้อมูลต่าง ๆ อาจไม่ใช่คำตอบของการแก้คอร์รัปชัน เพราะกฎระเบียบที่ซับซ้อนอาจกลายเป็นภาระและซ้ำเติมปัญหาเดิม ถึงเวลาคิดใหม่ หาทางออกที่โปร่งใสและยั่งยืน

You might also like...

เปิดบัญชีทรัพย์สิน ‘นักการเมือง’ ต้องเปิดทันที ประชาชนตรวจสอบได้

กรุงเทพธุรกิจ x KRAC ชี้ “ผลการตรวจสอบบัญชีทรัพย์สิน” เป็นเพียงข้อสรุป แต่ “บัญชีทรัพย์สิน” คือข้อมูลต้นทางที่จำเป็นต่อการตรวจสอบโดยประชาชนและสื่อมวลชน

KRAC Insights I การประเมินความเสี่ยงการคอร์รัปชันในกฎหมาย

กฎหมายต่อต้านคอร์รัปชันที่เรามี ดีพอแล้วหรือไม่? หรือยังมีช่องว่างที่เราอาจมองไม่เห็น…KRAC ชวนทำความรู้จัก CRAT เครื่องมือประเมินความเสี่ยงคอร์รัปชันของกฎหมาย ภายใต้หลักสูตรกฎหมายและมาตรการว่าด้วยการต่อต้านคอร์รัปชันชิงปฏิบัติการ

KRAC Extract | ถ้าคนตัดสินไม่เป็นกลาง ความยุติธรรมก็ไม่เป็นธรรม: บทเรียนจากกระบวนการคัดเลือกผู้พิพากษา

KRAC Extract ชวนสำรวจ จุดเริ่มต้นของความยุติธรรมผ่านกระบวนการคัดเลือกผู้พิพากษา แล้วจะออกแบบระบบ อย่างไรให้ศาลเป็นอิสระ แต่ยังตรวจสอบได้?