การป้องกันการทุจริตในกระบวนจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ: บทบาทของผู้สังเกตการณ์อิสระตามแนวทางข้อตกลงคุณธรรม

การสังเกตการณ์โครงการจัดซื้อจัดจ้างเป็นองค์ประกอบสำคัญของการดำเนินการตามแนวทางข้อตกลงคุณธรรมซึ่งพบว่าตั้งแต่มีการนําแนวทางข้อตกลงคุณธรรมมาบังคับใช้ในปีงบประมาณ พ.ศ.2558-2563 ภาครัฐสามารถประหยัดงบประมาณในการจัดซื้อจัดจ้างได้ถึง 73,000 ล้านบาท

สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญและความน่าสนใจของสถานการณ์ที่เกิดขึ้น งานวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาบทบาทของผู้สังเกตการณ์อิสระตามแนวทางข้อตกลงคุณธรรมในการป้องกันการทุจริตในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ  

โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพด้วยการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง และสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 50 คน ได้แก่ ผู้สังเกตการณ์อิสระ 40 คน ผู้แทนจากองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) 5 คน และผู้แทนจากศูนย์ประสานงานข้อตกลงคุณธรรม กรมบัญชีกลาง 5 คน

ผลการศึกษา พบว่า แนวทางข้อตกลงคุณธรรมและบทบาทของผู้สังเกตการณ์อิสระมีความสำคัญต่อการต่อต้านการทุจริตในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ทั้งในด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในการตรวจสอบการทำงานของภาครัฐ และการสร้างกลไกการตรวจสอบได้จากสังคมเพื่อป้องกันการทุจริตในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วย

อย่างไรก็ตาม ผลการวิจัยยังชี้ให้เห็นด้วยว่าความพยายามแทรกแซงในทางการเมือง การขาดการมีส่วนร่วมของผู้สังเกตการณ์อิสระในขั้นตอนการจัดทำร่างขอบเขตของงานในบางโครงการ และความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนของบุคลากรภาครัฐต่อบทบาทของผู้สังเกตการณ์อิสระล้วนเป็นปัญหาและอุปสรรคในการทำหน้าที่ของผู้สังเกตการณ์อิสระ