KRAC Insight | ส่องบทเรียนผู้ตรวจการเลือกตั้ง จากการทําหน้าที่ตรวจสอบการเลือกตั้งในปี 62

รายงานการตรวจสอบการเลือกตั้งช่วยทําให้คณะกรรมการการเลือกตั้งมีความมั่นใจในการพิจารณาประกาศผลการเลือกตั้ง และเป็นหลักประกันในความโปร่งใสในการปฏิบัติงาน รวมถึงเป็นสัญญาณเตือนให้เห็นถึงความผิดปกติที่อาจเป็นการกระทําที่เป็นการทุจริตการเลือกตั้ง 

ผู้ตรวจการเลือกตั้งจีงนับเป็นนวัตกรรมใหม่ของการเลือกตั้งที่เกิดจากแนวคิดของคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญซึ่งถูกนํามาใช้แทนที่คณะกรรมการการเลือกตั้งประจําจังหวัด เพื่อตรวจสอบการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่และตรวจสอบการกระทําที่ผิดกฎหมายเลือกตั้ง

บทความเรื่อง “ผู้ตรวจการเลือกตั้ง: บทเรียนจากการทำหน้าที่ตรวจสอบการเลือกตั้ง” โดย กานต์ วรฉัตร (2563) มีวัตถุประสงค์เพื่อถอดบทเรียนการทํางานของผู้ตรวจการเลือกตั้งประจําจังหวัดในการเลือกตั้งทั่วไป เมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2562 และสรุปบทเรียนจากการทําหน้าที่ตรวจสอบการเลือกตั้ง เพื่อนําเสนอแนวทางปรับปรุงแก้ไขที่เหมาะสม โดยใช้วิธีการศึกษาค้นคว้าทางด้านเอกสารและจัดเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ตรวจการเลือกตั้งประจําจังหวัดในแต่ละภาคและจากประสบการณ์ของผู้เขียน 

ผลการศึกษา พบว่า แม้ผู้ตรวจการเลือกตั้งจะมีความเป็นอิสระในการทำงาน แต่ยังเผชิญปัญหาหลักหลายด้านที่จำกัดประสิทธิภาพของระบบตรวจสอบเลือกตั้ง ได้แก่

• ขาดการประสานงานร่วมกับเจ้าหน้าที่จัดการเลือกตั้ง ทำให้การทำงานร่วมกันไม่ราบรื่น และบางครั้งกลายเป็นภาระของเจ้าหน้าที่เอง

• ความเชี่ยวชาญด้านกฎหมายเลือกตั้งและความชัดเจนบทบาทยังไม่เพียงพอ ส่งผลให้บทบาทของผู้ตรวจการยังคลุมเครือและอาจตีความต่างกันได้

• ไม่มีผลเชิงรูปธรรมที่จับต้องได้ในการป้องกันการทุจริตเชิงเลือกตั้ง ทั้งที่รายงานของผู้ตรวจการถือเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับ กกต. ในการประกาศผล

• ในบางกรณี ผู้ตรวจการที่ไม่ได้มาจากพื้นที่ตนเอง เผชิญปัญหา ไม่รู้จักคนและพื้นที่จริง ซึ่งทำให้การสืบหาข้อมูลและสังเกตการณ์ลดประสิทธิภาพลง

โดยภาพรวมผลการศึกษานี้ยังยืนยันว่า ผู้ตรวจการเลือกตั้งยังเป็นกลไกสำคัญของความโปร่งใสในการเลือกตั้ง แต่ต้องได้รับการพัฒนาอย่างเป็นระบบเพื่อให้บทบาทและขอบเขตงานชัดเจนและมีผลเชิงการป้องกันได้จริง  ทั้งนี้ เพื่อให้ระบบตรวจสอบการเลือกตั้งมีผลจริงและยกระดับธรรมาภิบาลการเลือกตั้งได้มากขึ้น ผู้เขียนเสนอแนวทางสำคัญ ดังนี้

• กำหนดบทบาทหน้าที่และความเชี่ยวชาญของผู้ตรวจการให้ชัดเจน โดยต้องมีความรู้ในกฎหมายเลือกตั้งและหลักการตรวจสอบเชิงวิชาการมากขึ้น

• ให้ผู้ตรวจการมีการฝึกอบรมร่วมกันระหว่างหน่วยงานและเจ้าหน้าที่จัดการเลือกตั้ง เพื่อสร้างความเข้าใจตรงกันและลดความขัดแย้ง

• เน้นการประสานกับชุมชนท้องถิ่น เพื่อให้ผู้ตรวจการเข้าใจบริบทพื้นที่และเสียงของประชาชนจริง ๆ

• ขยายบทบาทรายงานของผู้ตรวจการไปสู่ระบบที่ประชาชนสามารถเข้าถึงและตรวจสอบได้ เช่น เปิดเผยรายงานการนับคะแนน การทำงานในแต่ละคูหา และสัญญาณเตือนผิดปกติให้สาธารณะตรวจสอบร่วมได้

💡 KRAC Insight

ข้อเสนอเเนะจากงานวิจัยเรื่อง “ผู้ตรวจการเลือกตั้ง: บทเรียนจากการทำหน้าที่ตรวจสอบการเลือกตั้ง” โดย กานต์ วรฉัตร (2563) มีประเด็นที่น่าสนใจ คือ ภาคประชาชนและเครือข่ายในพื้นที่มีบทบาทสำคัญในการเฝ้าระวังการทุจริตเลือกตั้ง โดยเฉพาะในช่วง “การนับคะแนน” ซึ่งเป็นจุดเสี่ยงสูง และการมีภาคประชาชนเข้าไปช่วยเพิ่มในพื้นที่จะช่วยลดช่องว่างของการทุจริต เพิ่มความโปร่งใส และสร้างแรงกดดันทางสังคมต่อผู้กระทำผิดได้

ในการเลือกตั้งที่ผ่านมา มีเครือข่ายภาคประชาชน เปิดรับอาสาสมัครผู้สังเกตการณ์การเลือกตั้งภาคประชาชน ร่วมจับตาดูการนับคะแนนในแต่ละคูหา เช่น ภารกิจ #จับตาเลือกตั้ง66 ที่ให้ทุกคนช่วยกันไปหน้าคูหาที่สะดวก เฝ้าดูการนับคะแนน และถ่ายภาพกระดานขีดคะแนนให้ครบทุกใบ ซึ่งช่วยยกระดับคุณภาพข้อมูลตรวจสอบและสร้างแรงต้านการทุจริตในระดับฐานราก 

ร่วมเป็นอาสาตรวจสอบการเลือกตั้งและลงประชามติ ปี 69

เครือข่ายภาคประชาสังคม “We Check” จากความร่วมมือของเหล่าทีม DEV อาสาภาคประชาชน บริษัท Tech ชั้นนำ และเครือข่ายสังเกตการณ์การเลือกตั้ง ขอเชิญชวนทุกท่าน มาร่วมเป็นอาสาตรวจสอบการเลือกตั้ง (วันที่ 1 และ 8 ก.พ.)  คอยสังเกตการณ์และรายงานการนับคะแนนในพื้นที่ของท่าน เพื่อยืนยันความโปร่งใสของผลลัพธ์ และช่วยสร้างข้อมูลจริงให้ระบบตรวจสอบมีพลังมากขึ้น 

สมัครเป็นผู้สังเกตการณ์หน่วยเลือกตั้ง คลิกเลย: https://wecheck69th.com