รูปแบบการประเมินธรรมาภิบาลสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ

งานวิจัยเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สังเคราะห์แนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับองค์ประกอบ และตัวบ่งชี้การประเมินธรรมาภิบาลของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ รวมถึงศึกษาความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับรูปแบบการประเมินธรรมาภิบาล และตรวจสอบความเป็นไปได้ เพื่อจัดทำแนวทางการประเมินธรรมาภิบาลของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการต่อไป

โดยงานวิจัย แบ่งออกเป็น 3 ระยะ ได้เเก่ ระยะที่ 1  จัดทำรูปแบบและตัวบ่งชี้การประเมินธรรมาภิบาลของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ มีประชากรกลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ ผู้ทรงคุณวุฒิในการสัมภาษณ์ และดำเนินการเก็บข้อมูลโดยใช้เทคนิคเดลฟาย (Delphi Technique) ระยะที่ 2 การวิเคราะห์องค์ประกอบ และปัจจัยการประเมินธรรมาภิบาลของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ มีกลุ่มตัวอย่างเป็นข้าราชการพลเรือนในสังกัดสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยใช้การวิเคราะห์องค์ประกอบ (Factor Analysis) และ ระยะที่ 3 ตรวจสอบความเป็นไปได้ และความเหมาะสม ในการนำรูปแบบการประเมินธรรมาภิบาลของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการไปใช้ในสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการโดยผู้เชี่ยวชาญ

สรุปประเด็นจากงานวิจัย

• ผลจากการศึกษา พบว่ารูปแบบการประเมินธรรมาภิบาลของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ยึดหลักธรรมาภิบาลได้แก่ (1) หลักประสิทธิผล (2) หลักประสิทธิภาพ (3) หลักการตอบสนอง (4) หลักความรับผิดชอบ (5) หลักความโปร่งใส (6) หลักการมีส่วนร่วม (7) หลักการกระจายอำนาจ (8) หลักยุติธรรม และ (9) หลักความเสมอภาค โดยผลการวิเคราะห์องค์ประกอบการประเมินธรรมาภิบาลของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ประกอบด้วย 11 องค์ประกอบ ได้แก่

1. 1. ประสิทธิผลด้านบุคคล ตัวอย่างตัวเเปร เช่น มีการจัดทำแผนฝึกอบรมรายตำแหน่งและประเมินผลการฝึกอบรมในแต่ละหลักสูตร
   2.  ประสิทธิผลด้านแผน ตัวอย่างตัวเเปร เช่น แผนปฎิบัติราชการ 4 ปี ประกอบด้วยวิสัยทัศน์ พันธกิจ ประเด็นยุทธศาสตร์ และเป้าประสงค์
   3.  ประสิทธิภาพ ตัวอย่างตัวเเปร เช่น มีการจัดทำแผนการประเมินความคุ้มค่าสอดคล้องกับแผนปฏิบัติราชการ 4 ปี และแผนปฏิบัติราชการประจำปีที่ผ่านความเห็นชอบจากผู้บริหาร
   4. การตอบสนองด้านการบริการ ตัวอย่างตัวเเปร เช่น มีการกำหนดยุทธศาสตร์และแผนการพัฒนาการให้บริการในแผนปฏิบัติราชการประจำปี
   5. การตอบสนองด้านข้อร้องเรียน ตัวอย่างตัวเเปร เช่น มีการเผยแพร่ประกาศชี้แจงมาตรฐานการแก้ไขปัญหาข้อร้องเรียนทั้งภายในและภายนอกหน่วยงานแก่ประชาชนผู้รับบริการ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และผู้ที่เกี่ยวข้องทุกประเภทงานบริการ
   6. ความรับผิดชอบ ตัวอย่างตัวเเปร เช่น มีการประเมินผลและรายงานการบริหารตามแผนความเสี่ยง
   7. ความโปร่งใส ตัวอย่างตัวเเปร เช่น มีการติดตามประเมินผล และรายงานผลสำเร็จของการดำเนินการตามแผนการป้องกันและปราบปรามการทุจริตและโครงการสนับสนุน
   8. การมีส่วนร่วม ตัวอย่างตัวเเปร เช่น มีการติดตาม และประเมินผลสำเร็จ และมีการปรับปรุงและแก้ไขการให้ภาคประชาชนเข้าร่วมปฏิบัติราชการให้บรรลุได้ตามเป้าหมายกำหนด
   9. การกระจายอำนาจ ตัวอย่างตัวเเปร เช่น จัดทำรายงานและมีการนำข้อมูลดังกล่าวมาใช้ปรับปรุง และพัฒนาการติดตามและตรวจสอบการปฏิบัติราชการตามหลักการมอบอำนาจให้บรรลุได้ตามเป้าประสงค์หรือเป้าหมายที่กำหนด
   10. นิติธรรม ตัวอย่างตัวเเปร เช่น มีการรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่อกฎระเบียบ ข้อบังคับ และนำมาปรับปรุงกฎระเบียบ ข้อบังคับที่ทำให้เกิดประสิทธิภาพ
   11. ความเสมอภาค ตัวอย่างตัวเเปร เช่น มีการสำรวจความต้องการของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และจัดทำมาตรฐานครบทุกกระบวนการปฏิบัติงานและการให้บริการกำหนดเป็นระเบียบปฏิบัติ

• คณะผู้วิจัย ได้สรุปปัจจัยความสำเร็จของการประเมินธรรมาภิบาลของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ประกอบด้วย

1. 1. ผู้บริหาร ต้องเป็นผู้นำ ให้ความสำคัญ และเป็นกลไกในการขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติ 
   2. การจัดการความรู้ของหน่วยงานต้องเข้มแข็ง และพัฒนาบุคลากรให้เป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้ในหลักธรรมาภิบาล
   3. สร้างวัฒนธรรมองค์กรโดยยึดหลักธรรมาภิบาล
   4. มีการพัฒนาระบบฐานข้อมูล ที่เป็นปัจจุบันครอบคลุมและทันสมัย
   5. คู่มือ เครื่องมือ เวลาประเมิน ต้องมีความเหมาะสม มีเงื่อนไขหลักเกณฑ์ที่ระบุชัดเจน และได้รับการยอมรับจากผู้ถูกประเมิน 
   6. ผู้ประเมินควรมีความรู้ ความเข้าใจในการประเมินตามหลักธรรมาภิบาล
   7. มีการประชาสัมพันธ์ และรายงานผลการปฏิบัติต่อผู้เกี่ยวข้อง เพื่อให้เป็นข้อมูลในการพัฒนาหน่วยงานตามหลักธรรมาภิบาลต่อไป