บทบาทของสภามหาวิทยาลัยในการกำกับธรรมาภิบาลในสถาบันอุดมศึกษา: กรณีศึกษามหาวิทยาลัยของรัฐ และมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐในประเทศไทย

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางในการกำกับธรรมาภิบาลในสถาบันอุดมศึกษาจากต่างประเทศ เเละนำมาศึกษาเปรียบเทียบกับบทบาทของสภามหาวิทยาลัยในการกำกับธรรมาภิบาลในสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ เพื่อเสนอแนะแนวทางในการเสริมความเข้มแข็งในการทำหน้าที่ตามบทบาทของสภามหาวิทยาลัย ในการกำกับธรรมาภิบาลของสถาบันอุดมศึกษา

โดยคณะผู้วิจัย ได้ทำการศึกษาเปรียบเทียบระหว่างสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ 2 ประเภท ได้แก่ มหาวิทยาลัยในสังกัดของรัฐ และมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐในประเทศไทย รวมถึงแนวทางปฏิบัติในต่างประเทศ โดยใช้กรอบแนวคิดหลักธรรมาภิบาลในการพัฒนาสถาบันอุดมศึกษา ที่มีเป้าหมายสำคัญเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหาร เพิ่มผลลัพธ์ของการจัดการศึกษาที่ดี และ การดำเนินงานที่มีความโปร่งใสและตรวจสอบได้ในทุกกระบวนการ เพื่อให้สถาบันอุดมศึกษาสามารถตอบสนองความต้องการของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สรุปประเด็นจากงานวิจัย

• จากการศึกษากรณีตัวอย่างในต่างประเทศ พบว่าบทบาทของสภามหาวิทยาลัย ได้มีส่วนสำคัญต่อความสำเร็จของมหาวิทยาลัย ในการดำเนินบทบาทตามอำนาจ และหน้าที่ที่กำหนดไว้ในกฎหมาย ดังนั้น สภามหาวิทยาลัย จึงควรกำหนดทิศทาง นโยบาย และการขับเคลื่อนมหาวิทยาลัยผ่านกลไกการประเมินผลและอื่น ๆ เพื่อให้มหาวิทยาลัยสามารถตอบสนองต่อความคาดหวังของกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้
• จากการศึกษากรณีตัวอย่างทั้งในประเทศ และต่างประเทศ พบว่าด้านโครงสร้าง และองค์ประกอบของสภาเกี่ยวกับประเด็นความขัดแย้งของผลประโยชน์ (Conflict of interests) ไม่ได้ให้น้ำหนักกับกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่มีความขัดแย้งทางผลประโยขน์โดยตรงจากการดำเนินงานของมหาวิทยาลัย เช่น กลุ่มนักศึกษา กลุ่มบุคลากรสายสนับสนุน แต่เพิ่มการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ผ่านการให้เข้าร่วมประชุมในฐานะผู้สังเกตการณ์ (Observers) ซึ่งเป็นไปตามหลักธรรมาภิบาล 
• จากการศึกษากรณีตัวอย่างทั้งในประเทศ และต่างประเทศ พบว่าด้านการได้มาของสภามหาวิทยาลัย (กระบวนการสรรหาฯ) ต้องเน้นการปฏิบัติตามกฎหมาย สร้างความโปร่งใสและตรวจสอบได้  รวมถึงสร้างกลไกให้เกิดการมีส่วนร่วมจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกกลุ่ม นอกจากนี้ หน่วยงานรัฐที่ทำหน้าที่กำกับดูแลมหาวิทยาลัย อาจพิจารณากำหนดรูปแบบของกระบวนการสรรหาที่มีรูปแบบเป็นมาตรฐานกำหนดไว้อย่างชัดเจน และต้องคำนึงถึงการลดความขัดแย้งของผลประโยชน์ (Conflict of interests) ในกระบวนการสรรหา โดยประเด็นความขัดแย้งของผลประโยชน์ที่ควรคำนึงถึง ได้เเก่ การให้น้ำหนัก กับ กรรมการสภาผู้ทรงคุณวุฒิจากภายนอก ในสัดส่วนที่มากกว่ากรรมการจากภายใน และการกำหนดวาระในการดำรงตำแหน่งกรรมการสภามหาวิทยาลัย เป็นต้น
• จากการศึกษากรณีตัวอย่างทั้งในประเทศ และต่างประเทศ พบว่าด้านบทบาทของสภามหาวิทยาลัยในการตอบสนองความคาดหวังของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholders) ต้องเริ่มจากการกำหนดทิศทางการดำเนินงานของมหาวิทยาลัย ผ่านการวางแผนเชิงกลยุทธ์ แผนปฏิบัติการ รวมถึงแผนอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยกลไกในการกำกับและตรวจสอบการดำเนินงานของมหาวิทยาลัยที่สำคัญ เช่น กรรมการตรวจสอบ กรรมการกฎหมาย กรรมการบริหารการเงินและทรัพย์สิน กรรมการด้านวิชาการ และกรรมการพิจารณาตำแหน่งทางวิชาการ อีกทั้ง กลไกในการกำกับและประเมินการดำเนินงานของสภามหาวิทยาลัย ต้องให้มีหน่วยงานภายนอกเข้ามาช่วยในการประเมินผลการดำเนินงานของสภามหาวิทยาลัยด้วย เพื่อไม่ทำให้เกิดการเลือกปฏิบัติ โดยพิจารณาผูกโยงผลการปฏิบัติงานของมหาวิทยาลัยกับการประเมินคุณภาพจากภายนอก (External Quality Assurance) และการจัดสรรงบประมาณ (Budget allocation) เป็นต้น