การมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการตรวจสอบและป้องกันการทุจริต ตามกฎหมายการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ

การมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการตรวจสอบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ เป็นมาตรการหนึ่งของป้องกันการทุจริต แต่เมื่อพิจารณา พ.ร.บ. การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 พบว่า มาตราที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันการทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐยังคงไม่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลเพียงพอ

จากสาเหตุดังกล่าว จึงนำมาสู่วัตถุประสงค์ของการศึกษาในครั้งนี้ คือ

1. เพื่อศึกษาถึงความเป็นมาและความสำคัญของปัญหาการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการตรวจสอบและป้องกันการทุจริตตามกฎหมายการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ
2. เพื่อศึกษาวิจัยเกี่ยวกับแนวคิด ทฤษฎี หลักการที่นำมาใช้ในการรับรองและคุ้มครองสิทธิการมีส่วนร่วมของประชาชนที่ใช้ในการป้องกันการทุจริตภาครัฐ การจัดซื้อจัดจ้าง การบริหารพัสดุภาครัฐ และกระบวนการในการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ
3. เพื่อศึกษากฎหมาย การวิเคราะห์ปัญหาและผลกระทบ และข้อเสนอแนะแนวทางในการพัฒนาการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการตรวจสอบและป้องกันการทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

ผลการศึกษา พบว่า พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 มาตรา 16 ซึ่งกำหนดให้ภาคประชาชนมีส่วนร่วมในการสังเกตการณ์ และมาตรา 18 วรรคหนึ่ง ที่กำหนดให้ทำได้เพียงแค่รายงานความเห็นพร้อมข้อเสนอแนะต่อคณะกรรมการ ค.ป.ท. เท่านั้น ซึ่งคณะกรรมการ ค.ป.ท. อาจเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยกับรายงานก็ได้ และพระราชบัญญัตินี้ก็ไม่ได้กำหนดให้ผู้สังเกตการณ์สามารถอุทธรณ์หรือโต้แย้งได้ ทำให้กระบวนการดังกล่าวไม่ได้เปิดโอกาสให้ภาคประชาชนมีส่วนร่วมในการป้องกันการทุจริตเกี่ยวกับการจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐอย่างแท้จริง

สรุปประเด็นสำคัญของงานวิจัย

• ประโยชน์สำคัญของการมีส่วนร่วมของประชาชนคือ 1) การเปิดโอกาสให้ประชาชนได้มีส่วนสำคัญในการพัฒนาชุมชนและสังคมของตน 2) เป็นการให้ประชาชนได้เข้าร่วมตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ และป้องกันการทุจริต 3) เป็นการสร้างกระบวนการให้ประชาชนมีส่วนเกี่ยวข้องในการพัฒนาและแก้ไขปัญหากับภาครัฐ 4) ทำให้ประชาชนได้รับโอกาสในการแสดงความคิดเห็นของตน
• อุปสรรคในการมีส่วนร่วมของประชาชนคือ 1) การจัดหาเจ้าหน้าที่เพื่อำนวยความสะดวกแก่ประชาชน 2) อาจเกิดปัญหาการกลั่นแกล้งจากผู้ประกอบที่ไม่ชนะการประกวดราคา 3) อาจเกิดการหยุดชะงักของกระบวนการจัดหาพัสดุ ซึ่งจะส่งผลต่อการบริการแก่ประชาชน 4) อาจทำให้เจ้าหน้าที่ที่ถูกกล่าวหาว่าทุจริตขาดขวัญและกำลังใจในการทำงาน และ 5) ผู้ประกอบการที่ได้รับเลือกจากการประกวดราคาอาจต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม

สรุปข้อเสนอแนะจากงานวิจัย