กระบวนการขับเคลื่อนเครือข่ายการมีส่วนร่วมภาคประชาสังคม องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และสถานศึกษาในการเสริมสร้างธรรมาภิบาลสู่สังคมปลอดคอร์รัปชันในจังหวัดนครราชสีมา

รูปแบบที่ปฏิบัติได้จริงเพื่อสร้างสังคมปลอดคอร์รัปชันต้องอาศัยการมีผู้นำที่ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน ความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ธรรมนูญชุมชนและนิทานคุณธรรมเพื่อปลูกฝังเยาวชน และทุนทางสังคมที่เข้มแข็ง

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา และปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อกระบวนการขับเคลื่อนเครือข่ายการมีส่วนร่วมของภาคประชาสังคม องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และสถานศึกษา ในการเสริมสร้างธรรมาภิบาล ตลอดจนพัฒนาและทดสอบรูปแบบปฏิบัติการเครือข่ายการมีส่วนร่วมในพื้นที่ตำบลมะเกลือใหม่ อำเภอสูงเนิน และตำบลพระพุทธ อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครราชสีมา

งานศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) โดยเก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 154 คน ซึ่งประกอบด้วยผู้บริหารท้องถิ่น สมาชิกสภาท้องถิ่น ผู้บริหารสถานศึกษา ผู้นำชุมชน นักเรียน และประชาชน ใช้วิธีการคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ การสนทนากลุ่มและการสัมภาษณ์เชิงลึก และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา

ผลการศึกษาพบว่า ในทั้งสองพื้นที่มีการรวมกลุ่มในลักษณะเครือข่ายอาชีพที่มีศักยภาพและความพร้อม โดย “ทุนทางสังคม” เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำหน้าที่เป็นแรงผลักให้เกิดการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน ขณะที่ “แรงต้าน” ที่สำคัญคือระดับความตระหนักและความพร้อมของคนในชุมชนในการร่วมกันพัฒนาพื้นที่

ในด้านการพัฒนารูปแบบปฏิบัติการเครือข่าย พบว่า รูปแบบที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริงเพื่อสร้างสังคมปลอดคอร์รัปชัน ประกอบด้วย (1) การมีผู้นำที่ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของชุมชน (2) ความร่วมมือของภาคส่วนต่าง ๆ ในพื้นที่ (3) การใช้ธรรมนูญชุมชนควบคู่กับการปลูกฝังคุณธรรมผ่านเครื่องมือทางสังคม เช่น นิทานคุณธรรมสำหรับเยาวชน และ (4) การมีทุนทางสังคมที่เข้มแข็ง

ทั้งนี้ รูปแบบดังกล่าวได้รับการยอมรับจากภาคประชาสังคม องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และสถานศึกษา ว่ามีความเหมาะสมและสามารถนำไปใช้ได้จริงในการเสริมสร้างธรรมาภิบาลและป้องกันการทุจริตในระดับพื้นที่