KRAC Insights I 80 ปี สหประชาชาติท่ามกลามธรรมาภิบาลโลกที่กำลังถูกท้าทาย

นับตั้งแต่ปี 1945 เป็นต้นมา สหประชาชาติมีบทบาทสำคัญในฐานะเวทีพหุภาคีที่สร้างความร่วมมือและขับเคลื่อนการทำงานในการสร้างสันติภาพ และความมั่นคงทั้งในทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม

อย่างไรก็ตามในห้วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาสหประชาชาติกำลังเผชิญความท้าทายหลากหลายรูปแบบมากยิ่งขึ้น ซึ่งนำมาซึ่งคำถามต่อระบอบพหุภาคีนิยมที่จะดำเนินต่อไปในอนาคต

วันที่ 16 ตุลาคม 2568 ที่ผ่านมา ศูนย์ศึกษาการต่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ ได้จัดเวทีเสวนาในหัวข้อ “UN@80: the Future of Multilateralism” โดยได้รับเกียรติจากนักวิชาการและนักการทูตในร่วมเสวนาในครั้งนี้ เช่น ดร. วิลาวรรณ มังคละธนะกุล รองศาสตราจารย์ ดร. จิตติภัทร พูนขำ ศาสตราจารย์ ดร. กฤษฎ์เลิศ สัมพันธารักษ์ และ ดร. อนุสนธิ์ ชินวรรโณ

ในวงเสนานี้เราได้เห็นหลากหลายมิติทั้งในด้านบวก ด้านลบ โอกาส และความท้าทายที่สหประชาชาติกำลังเผชิญ ในขณะเดียวกันยังได้ทบทวนถึงบทบาทของไทยในเวทีโลกมากยิ่งขึ้น ทั้งในมิติทางด้านการเมือง และเศรษฐกิจ

ผู้ร่วมสนทนาทุกท่านมีความเห็นตรงกันประการหนึ่งว่านับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามเย็นในช่วงต้นทศวรรษที่ 1990 พวกเราได้เห็นประเด็นความร่วมมือมากมายที่ขับเคลื่อนผ่านเวทีของสหประชาชาติ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเศรษฐกิจ การค้า หรือแม้กระทั่งเรื่องสิ่งแวดล้อม แต่ผ่านมาไม่กี่ปี ความร่วมมือเหล่านี้มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

อาจารย์จิตติภัทรชี้ให้เห็นว่าปัจจุบันโลกกำลังเปลี่ยนภาคจากโลกาภิวัตน์ สู่ภูมิรัฐศาสตร์และภูมิเศรษฐศาสตร์มากยิ่งขึ้น จากการสร้างความร่วมมือที่เคยมีมาในอดีต เริ่มเปลี่ยนแปลงสู่การแข่งขันกันมากยิ่งขึ้น ความสำเร็จที่เคยทำได้ในอดีตกลับกลายเป็นความท้าทายในปัจจุบัน เมื่อมหาอำนาจเริ่มผละมือจากกันมากยิ่งขึ้น

ในขณะที่อาจารย์กฤษฎ์เลิศมองว่าปัจจุบันเครื่องมือทางเศรษฐกิจโดนดึงมาใช้ในทางการเมืองระหว่างประเทศมากยิ่งขึ้น เช่นเดียวกันบทบาทขององค์การระหว่างประเทศด้านเศรษฐกิจทั้งธนาคารโลก และกองทุนการเงินระหว่างประเทศก็มีความเปลี่ยนแปลงมากยิ่งขึ้น จากการเกิดขึ้นขององค์การทางการเงินในระดับภูมิภาค วันนี้องค์การระหว่างประเทศเหล่านี้จึงมีความจำเป็นต้องขยายกรอบการทำงานที่เพิ่มขึ้นจากเดิมโดยเฉพาะในประเด็นทางด้านสิ่งแวดล้อม และสกุลเงินดิจิตอล

ในอีกทางหนึ่ง ดร. วิลาวรรณ ในฐานะผู้ปฏิบัติงานในสหประชาชาติมองว่าสถานการณ์ปัจจุบันค่อนข้างเผชิญความท้าทายมากจากการตัดลดงบประมาณของสหรัฐอเมริกา ปัจจุบันสหประชาชาติอยู่ในสภาวะที่รัสเซียไม่เอาด้วย สหรัฐอเมริกาเริ่มถอยห่าง ในขณะที่จีนยังไม่พร้อมแสดงบทบาทเพิ่ม ลักษณะเช่นนี้บั่นทอนพละกำลังของสหประชาชาติอย่างมาก ไม่นับรวมว่าภารกิจของสหประชาชาติขยายเพิ่มเติมจากอดีตอย่างมาก

น่าสนใจว่าในช่วงท้ายของการสนทนามีการพูดกันมากถึงบทบาทของมหาอำนาจขนาดกลางที่ควรแสดงบทบาทที่มากยิ่งขึ้นท่ามกลางการแข่งขันของมหาอำนาจ เพื่อส่งเสริมให้ระบบพหุภาคีนิยมสามารถเดินหน้าต่อไปได้ และแน่นอนว่าบทบาทเหล่านี้ ประเทศไทยเองก็สามารถแสดงได้ผ่านกลไกที่มีอยู่ เพียงแต่ต้องแสดงบทบาทเหล่านี้ให้มากยิ่งขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการแสดงบทบาทด้านเศรษฐกิจในภูมิภาคให้มากยิ่งขึ้น การใช้จุดแข็งด้านการเกษตรให้เกิดประโยชน์เพื่อมุ่งสู่การเป็นผู้นำของภูมิภาคในการส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืน รวมไปถึงการเสนอตัวเป็นแกนกลางของภูมิภาคในการขับเคลื่อนประเด็นอาชญกรรมระหว่างประเทศอย่างสแกมเมอร์

ผู้ร่วมเสวนาเห็นร่วมกันว่าวันนี้สหประชาชาติอยู่ในจุดเปลี่ยนสำคัญท่ามกลางระเบียบโลกที่เปลี่ยนแปลงไป เฉกเช่นเดียวกับการต่างประเทศไทย ที่ต้องเผชิญกับความท้าทายใหม่โดยเฉพาะในสภาพที่ธรรมาภิบาลโลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรง

วันนี้จึงเป็นเรื่องสำคัญที่การต่างประเทศไทยต้องมียุทธศาสตร์และมองภาพกว้างมากยิ่งขึ้น เพื่อทวงสถานะเดิมที่ไทยเคยมีในเวทีโลกกลับคืนมา