การทุจริตคอร์รัปชันเป็นปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อการพัฒนาประเทศและความกินดีอยู่ดีของประชาชนมาอย่างยาวนาน
หลายครั้งที่เรามักตั้งคำถามว่า หน่วยงานที่รับผิดชอบกำลังทำอะไร หรือมีกระบวนการจัดการกับปัญหานี้อย่างไรเพื่อตรวจสอบและติดตามผู้กระทำความผิดมาลงโทษ
บทความนี้จะพาทุกท่านมาทำความเข้าใจอำนาจหน้าที่และ ขั้นตอนการทำงานด้านการปราบปรามการทุจริตของสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (สำนักงาน ป.ป.ช.) พร้อมทั้งนำเสนอตัวอย่างกรณีศึกษาที่เกิดขึ้นในประเทศไทย
3 ขั้นตอนการทำงานของสำนักงาน ป.ป.ช. ในการปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชัน การดำเนินการของสำนักงาน ป.ป.ช ในการตรวจสอบและนำผู้กระทำความผิดมาลงโทษตามกฎหมาย แบ่งออกเป็น 3 ขั้นตอนหลัก ดังนี้
3 ขั้นตอนการทำงานของสำนักงาน ป.ป.ช. ในการปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชัน
ขั้นตอนที่ 1: การรับคำกล่าวหา
จุดเริ่มต้นของการดำเนินงานของสำนักงาน ป.ป.ช เริ่มจากการได้รับแจ้งเบาะแส การร้องเรียน หรือการแจ้งข้อกล่าวหา โดยข้อกล่าวดังกล่าวต้องอยู่ในอำนาจหน้าที่ของสำนักงาน ป.ป.ช ซึ่งประกอบด้วย 3 ฐานความผิด คือ การทุจริตต่อหน้าที่ของเจ้าหน้าที่รัฐ การกระทำความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการในการยุติธรรม และการร่ำรวยผิดปกติของเจ้าหน้าที่ของรัฐ
โดยหากพิจารณาข้อร้องเรียนแล้วดูมีมูลความผิดสำนักงาน ป.ป.ช. จะทำการคัดกรองคดีโดยแบ่งเป็นคดีที่สามารถส่งต่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือผู้บังคับบัญชาของผู้ถูกกล่าวหาดำเนินการตรวจสอบ และคดีที่สำนักงาน ป.ป.ช. ต้องดำเนินการตรวจสอบเอง
ซึ่งพิจารณาจากหลักเกณฑ์สำคัญ สรุปได้ดังนี้ ด้านผลกระทบของคดี คือ คดีที่ส่งผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ ที่ดิน ประโยชน์สาธารณะ ระบบเศรษฐกิจ/การคลัง ความมั่นคงของประเทศ หรือความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ด้านมูลค่าความผิด คือ คดีที่ส่งผลกระทบต่อระบบบริหารราชการเป็นวงกว้าง หรือคดีการจัดซื้อจัดจ้างที่มีวงเงินตั้งแต่ 2 ล้านบาทขึ้นไป และด้านตัวบุคคลที่กระทำความผิด ซึ่งเป็นบุคคลที่มีอำนาจหรือมีผู้มีอิทธิพลเข้ามาเกี่ยวข้องด้วยในคดี รวมถึงคดีอื่น ๆ ที่สำนักงาน ป.ป.ช. เห็นว่าเป็นความผิดร้ายแรง
ทั้งนี้ หากพิจารณาแล้วพบว่าหลักฐานไม่เพียงพอหรือเรื่องร้องเรียนที่ได้รับไม่ได้อยู่ในอำนาจหน้าที่ของสำนักงาน ป.ป.ช. จะดำเนินการยุติเรื่องและแจ้งให้ผู้แจ้งเบาะแสทราบ
ขั้นตอนที่ 2: การตรวจสอบเบื้องต้น
เมื่อคดีได้รับการพิจารณาโดยคณะกรรมการ ป.ป.ช. ว่าเป็นคดีที่สำนักงาน ป.ป.ช. จะต้องดำเนินการตรวจสอบเอง คดีดังกล่าวจะถูกส่งต่อให้ผู้อำนวยการในสำนักที่รับผิดชอบดำเนินการรวบรวมพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้อง ทั้งการตรวจสอบเอกสารหลักฐาน และการลงพื้นที่เกิดเหตุจริง จากนั้นจึงดำเนินการสรุปรายงานเสนอต่อคณะอนุกรรมการกลั่นกรองหรือคณะกรรมการ ป.ป.ช. พิจารณา
ซึ่งผลลัพธ์จะออกได้สองทาง คือ หากมติชี้ว่า “ไม่มีมูลความผิด” คดีจะถึงเป็นข้อยุติและแจ้งให้ผู้ร้องเรียนทราบ แต่หากมีมติว่า “มีมูลความผิด” และอยู่ในอำนาจของสำนักงาน ป.ป.ช. ก็จะเข้าสู่ขั้นตอนการไต่สวนข้อเท็จจริงต่อไป อย่างไรก็ตาม หากการตรวจสอบเบื้องต้นพบว่าเป็นคดีที่ไม่ร้ายแรง อาจพิจารณาส่งต่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการต่อได้
ขั้นตอนที่ 3: การไต่สวนข้อเท็จจริง
ขั้นตอนนี้ถือเป็นหัวใจสำคัญในการทำสำนวนคดี โดยเจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบจะดำเนินการการรวบรวมพยานหลักฐานเพิ่มเติมอย่างละเอียด พร้อมทั้งเปิดโอกาสให้ผู้ถูกกล่าวหาได้เข้ามาชี้แจงข้อกล่าวหาเพื่อความเป็นธรรม เมื่อสรุปสำนวนเสร็จสิ้นสำนักงาน ป.ป.ช.จะทำการเสนอสำนวนคดีให้คณะกรรมการ ป.ป.ช. วินิจฉัยชี้มูลความผิด
โดยหากคดีที่ได้รับการร้องเรียนได้รับมติชี้มูลความผิด ในกรณีที่ผู้กระทำความผิดเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐ จะส่งต่อข้อพิจารณาคดีดังกล่าวไปยังผู้บังคับบัญชาหรือผู้มีอำนาจในการแต่งตั้ง/ถอดถอนของหน่วยงานต้นสังกัด เพื่อทำการลงโทษทางวินัย โดยไม่ต้องตั้งคณะกรรมการวินัยพิจารณาใหม่
และในกรณีที่เป็นความผิดทางอาญา คณะกรรมการ ป.ป.ช. จะส่งสำนวนคดีให้สำนักงานอัยการสูงสุดเพื่อดำเนินการฟ้องคดีต่อศาล แต่หากพนักงานอัยการมีความเห็นไม่สั่งฟ้องคดี คณะกรรมการ ป.ป.ช. ก็มีอำนาจตามกฎหมายที่จะสามารถยื่นฟ้องคดีต่อศาลได้ด้วยตนเอง เพื่อให้มีการพิจารณาคดีต่อไปในชั้นศาล
2 กรณีศึกษาจากตัวอย่างการดำเนินการด้านการปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชันของสำนักงาน ป.ป.ช.
กรณีศึกษา: การใช้อำนาจหน้าที่โดยมิชอบเพื่อเรียกรับเงินของอดีตอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติฯ
กรณีนี้สะท้อนการใช้อำนาจและหน้าที่ในระบบราชการโดยมิชอบ เพื่อเรียกรับผลประโยชน์จากผู้ใต้บังคับบัญชา จึงได้มีการร้องเรียนไปยังสำนักงาน ป.ป.ช. ซึ่งได้ร่วมทำงานกับสำนักงาน ป.ป.ท. และกองบังคับการป้องกันปราบปรามการทุจริตและประพฤติมิชอบ (บก.ปปป.)
ในการสืบสวนและวางแผนเข้าจับกุมอดีตอธิบดีได้ในห้องทำงาน พร้อมของกลางเป็นเงินสดซุกซ่อนอยู่รวมเกือบ 5 ล้านบาท และหลักฐานสำคัญคือ ข้อมูลการเรียกรับเงินที่ระบุจำนวนเงินจากแต่ละหน่วยงาน โดยมีการเขียนเป็นลายลักษณ์อักษร ปัจจุบันคดีอยู่ในการพิจารณาของศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ
กรณีศึกษา: คดีเรียกรับเงินโครงการอาหารกลางวันเด็ก โรงเรียนบางชัน
ผู้อำนวยการโรงเรียนบางชันได้มีพฤติการณ์เรียกรับเงินจากผู้ประกอบการที่ชนะการประมูลจัดทำอาหารกลางวันสำหรับนักเรียนและครูบางส่วน ทางผู้ประกอบการตัดสินใจแจ้งเบาะแสต่อสำนักงาน ป.ป.ช. นำไปสู่การประสานกำลังร่วมกับสำนักงาน ป.ป.ท. และ บก.ปปป. ในการสืบสวนและเข้าจับกุมผู้อำนวยการรายนี้ได้ในที่สุด
โดยปัจจุบันคดีได้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาในชั้นศาล และผู้อำนวยการคนดังกล่าวทางกรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นหน่วยงานต้นสังกัดได้มีคำสั่งให้ออกจากราชการไว้ก่อน
ผู้แจ้งเบาะแสและข้อมูลที่เข้าถึงได้ คือหัวใจของการปราบปรามทุจริต
จากกระบวนการทำงานของสำนักงาน ป.ป.ช. และกรณีศึกษาในอดีต สะท้อนให้เห็นว่าการปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชัน นอกจากจะต้องมีขั้นตอนที่ชัดเจนและถูกต้องตามกฎหมายแล้ว ยังจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการตรวจสอบและค้นหาข้อเท็จจริง ทั้งนี้ เนื่องจากคดีทุจริตคอร์รัปชันมักมีความซับซ้อน มีการทำงานเป็นขบวนการ และผู้กระทำผิดมักปกปิดร่องรอยอย่างแนบเนียน ทำให้ยากต่อการติดตาม
นอกจากนี้ กรณีศึกษาข้างต้นยังชี้ให้เห็นว่า การสืบสวนจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยหากขาด “ผู้แจ้งเบาะแส” ซึ่งถือเป็นกุญแจสำคัญในการแก้ปัญหาในด้านการเข้าถึงข้อมูลของหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง การปราบปรามทุจริตคอร์รัปชันจึงต้องอาศัยการมีส่วนร่วมของทุกคนในสังคม เพื่อสอดส่องดูแลและเฝ้าระวังสิ่งผิดปกติในพื้นที่ของตน ซึ่งเป็นจุดที่หน่วยงานของรัฐอาจไม่สามารถเข้าไปดูแลได้อย่างทั่วถึง
จะเห็นได้ว่าขั้นตอนการดำเนินงานด้านการปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชันของสำนักงาน ป.ป.ช. มีความครอบคลุมทั้งในด้านการรับแจ้งเบาะแส การตรวจสอบข้อมูล การประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วม ไม่เพียงในขั้นตอนการแจ้งเบาะแสเท่านั้น แต่ยังสามารถติดตามการตรวจสอบกรณีที่ได้รับการแจ้งเบาะแสคอร์รัปชัน ผ่านช่องทางของสำนักงานของ ป.ป.ช. ได้อีกด้วย
อย่างไรก็ตาม ในการเผยแพร่ข้อมูลหรือการสื่อสารกับประชาชน สำนักงาน ป.ป.ช. ควรพิจารณาปรับภาษาที่ใช้สื่อสารให้สามารถเข้าใจได้ง่าย รวมถึงการมีแนวทางเชิงรุกในการเผยแพร่ความคืบหน้าและผลการตรวจสอบ ให้ประชาชนสามารถเข้าถึงได้ง่ายและรวดเร็ว เพื่อกระตุ้นให้เกิดการมีส่วนร่วมของประชาชนและสร้างความเชื่อมั่นของหน่วยงานต่อประชาชนว่ามีการดำเนินการตรวจสอบการคอร์รัปชันอย่างจริงจังและสามารถนำผู้กระทำความผิดมารับโทษได้
ข้อมูลที่ยกมาเป็นเพียงส่วนหนึ่งของเนื้อหาที่จะได้เรียนรู้ใน บทที่ 3 “แนวทางการประยุกต์ใช้กฎหมายและมาตรการที่เกี่ยวข้องกับการต่อต้านคอร์รัปชันในภาครัฐ” หากสนใจศึกษาความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับอำนาจและหน้าที่ของคณะกรรมการ ป.ป.ช. ทั้งด้านการปราบปรามและการป้องกันความเสี่ยงการทุจริตในหน่วยงานรัฐ การตรวจสอบทรัพย์สินของเจ้าหน้าที่รัฐ รวมถึงกรณีศึกษาที่เกิดขึ้นในประเทศไทย สมัครเรียนได้ที่ลิงก์ด้านล่าง
หลักสูตร “กฎหมายและมาตรการว่าด้วยการต่อต้านคอร์รัปชันและส่งเสริมธรรมาภิบาลเชิงปฏิบัติการ (Anti-Corruption Law and Policy: A Practical Curriculum) ” ได้รับการสนับสนุนการดำเนินงานจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ และพัฒนาหลักสูตรร่วมกับ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย Faculty of Law, Chulalongkorn University สำนักงาน ป.ป.ช. สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (องค์การมหาชน) และ HAND Social Enterprise
เรียนฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย !! เรียนออนไลน์ได้ทุกที่ ทุกเวลา ได้รับ Certificate จากจุฬาฯ หลังเรียนจบ
ปีที่แต่ง (พ.ศ.)
2569
ผู้แต่ง
ศุภชัย เสถียรหมั่น
หน่วยงานสนับสนุน
หัวข้อ
Related Content
KRAC Insights I เรียนรู้กระบวนการทำงานและกรณีศึกษาการปราบปรามการทุจริตของสำนักงาน ป.ป.ช.
ทำไมการปราบปรามทุจริตจึงต้องอาศัยทั้งกฎหมาย หน่วยงานตรวจสอบ และผู้แจ้งเบาะแส? KRAC ชวนเรียนรู้บทบาท ป.ป.ช. ผ่านขั้นตอนการดำเนินคดีและกรณีศึกษาจริง
KRAC Insights I การประเมินความเสี่ยงการคอร์รัปชันในกฎหมาย
กฎหมายต่อต้านคอร์รัปชันที่เรามี ดีพอแล้วหรือไม่? หรือยังมีช่องว่างที่เราอาจมองไม่เห็น…KRAC ชวนทำความรู้จัก CRAT เครื่องมือประเมินความเสี่ยงคอร์รัปชันของกฎหมาย ภายใต้หลักสูตรกฎหมายและมาตรการว่าด้วยการต่อต้านคอร์รัปชันชิงปฏิบัติการ
KRAC Extract | ถ้าคนตัดสินไม่เป็นกลาง ความยุติธรรมก็ไม่เป็นธรรม: บทเรียนจากกระบวนการคัดเลือกผู้พิพากษา
KRAC Extract ชวนสำรวจ จุดเริ่มต้นของความยุติธรรมผ่านกระบวนการคัดเลือกผู้พิพากษา แล้วจะออกแบบระบบ อย่างไรให้ศาลเป็นอิสระ แต่ยังตรวจสอบได้?
