KRAC คัดสรร เล่างานวิจัยไทย | 3 แนวทาง อุดรอยรั่วคอร์รัปชันรัฐวิสาหกิจไทย

รัฐวิสาหกิจ” ไทย จุดต้นเริ่มเงินรั่วไหลกว่าแสนล้านบาท  

“รัฐวิสาหกิจ” คือหน่วยงานที่รัฐเป็นเจ้าของกิจการ แต่บางแห่งอาจมีการร่วมทุนหรือดำเนินธุรกิจร่วมกับภาคเอกชน มีเป้าหมายหลักเพื่อสร้างรายได้และให้บริการสาธารณะแก่ประชาชน เช่น การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค การประปานครหลวง และองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ เป็นต้น    หน่วยงานรัฐวิสาหกิจเหล่านี้มักเกี่ยวข้องกับโครงการขนาดใหญ่ และใช้งบประมาณสูง จึงเป็นพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดการคอร์รัปชันที่สร้างความเสียหายรุนแรง งานวิจัยเรื่อง “รูปแบบการทุจริตและปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ” โดย อนัญญา แม้นโชติ และคณะ (2566) ได้ศึกษารูปแบบการทุจริต ปัจจัยที่เอื้อต่อการทุจริต และแนวทางแก้ไข พบว่า การคอร์รัปชันในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจสร้างความเสียหายอย่างมหาศาลต่อประเทศ

รัฐวิสาหกิจมีการคอร์รัปชันรูปแบบไหนบ้าง ?

ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (สำนักงาน ป.ป.ช.) ระบุว่า ในช่วงปีงบประมาณ 2562–2565 มีมติรับคำกล่าวหาร้องเรียนเจ้าหน้าที่ของรัฐรวม 25,798 เรื่อง คิดเป็นมูลค่าความเสียหายกว่า 369,862.87 ล้านบาท  แม้คำร้องเรียนที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานรัฐวิสาหกิจจะมีเพียง 4.81% ของทั้งหมด แต่กลับคิดเป็นมูลค่าความเสียหายสูงถึง 199,159.57 ล้านบาท หรือกว่า 53.85% ของมูลค่าความเสียหายจากคำร้องเรียนทั้งหมด สะท้อนถึงความรุนแรงของการคอร์รัปชันในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ แล้วในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจมีการคอร์รัปชันรูปแบบไหนบ้าง ? งานวิจัยพบการคอร์รัปชันในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจมีหลายรูปแบบ เช่น การคอร์รัปชันในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง การละเว้นปฏิบัติโดยมิชอบ การยักยอกทรัพย์สิน การเรียกรับสินบน เป็นต้น 

ปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตในรัฐวิสาหกิจไทย

โดยสาเหตุที่ทำให้เกิดจากคอร์รัปชันในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ งานวิจัยชี้ว่า ปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตมีทั้งปัจจัยภายใน และปัจจัยภายนอก  ปัจจัยภายใน ได้แก่
  1. การขาดจิตสำนึกและคุณธรรม
  2. ความโลภและไม่แยกแยะผลประโยชน์ส่วนตน-ส่วนรวม
  3. การใช้อำนาจหน้าที่เพื่อแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตัว 
ปัจจัยภายนอก ได้แก่
  1. เงินเดือนพนักงานระดับล่างไม่เพียงพอ 
  2. ค่านิยมระบบอุปถัมภ์และการช่วยเหลือพวกพ้อง
  3. ช่องโหว่ในกฎหมายและระเบียบ
  4. อิทธิพลจากฝ่ายการเมืองในการแต่งตั้งผู้บริหาร ระบบตรวจสอบที่อ่อนแอ ล่าช้า และไม่มีประสิทธิภาพ

แล้วเราจะแก้ปัญหาการคอร์รัปชันนี้ได้อย่างไร ?

เพื่อลดความเสี่ยงและความเสียหายจากการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ งานวิจัยเสนอแนวทางแก้ไขที่ครอบคลุมทั้งในระดับหน่วยงานและเชิงระบบ 

ข้อแรก ต้องเริ่มจากการสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่เข้มแข็งด้านจริยธรรมและความโปร่งใส ผ่านการปลูกฝังจิตสำนึกเรื่องความซื่อสัตย์สุจริตให้แก่บุคลากรในทุกระดับ ส่งเสริมให้เกิดบรรยากาศที่เอื้อต่อการทำงานอย่างโปร่งใส 

ข้อต่อมา ให้ความสำคัญกับการแจ้งเบาะแสจากคนในองค์กร โดยกำหนดนโยบายคุ้มครองผู้แจ้งข้อมูล (Whistleblower) อย่างชัดเจน เพื่อให้เกิดความกล้าในการรายงานการทุจริตโดยไม่ต้องกังวลเรื่องความปลอดภัยหรือผลกระทบ

 

ข้อสุดท้าย ในด้านโครงสร้างและกฎระเบียบ หน่วยงานรัฐวิสาหกิจควรปรับปรุงกฎหมายและข้อบังคับให้มีความชัดเจน ลดพื้นที่ของการใช้ “ดุลพินิจ” ที่อาจถูกนำไปใช้ในทางมิชอบ และต้องมีการควบคุม กำกับดูแลการปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับบัญชาอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะในกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับงบประมาณและการจัดซื้อจัดจ้าง เช่น การนำระบบอิเล็กทรอนิกส์มาใช้ เป็นต้น

 

กรณีทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจเป็นหนึ่งในข้อค้นพบสำคัญของงานวิจัยนี้เท่านั้น ในงานวิจัย เรื่อง “รูปแบบการทุจริตและปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ” โดย อนัญญา แม้นโชติ และคณะ (2566) ยังมีประเด็นอื่น ๆ ที่น่าสนใจ เช่น การเปรียบเทียบลักษณะการทุจริตระหว่างรัฐวิสาหกิจกับหน่วยงานภาครัฐประเภทอื่น การวิเคราะห์บทบาทของฝ่ายการเมืองในการแทรกแซงกระบวนการบริหารรัฐวิสาหกิจ รวมถึงข้อเสนอในการบูรณาการการทำงานของหน่วยงานตรวจสอบต่าง ๆ เพื่อยกระดับการป้องกันการทุจริตอย่างยั่งยืน โดยสามารถอ่านสรุปงานวิจัยฉบับเต็มได้ที่ลิงก์ด้านล่าง

คอลัมน์ “KRAC คัดสรร เล่างานวิจัยไทย” เป็นบทความเล่างานวิจัยไทยด้านการต่อต้านคอร์รัปชัน ที่หยิบยกหนึ่งในประเด็นของงานวิจัยในมุมมองของผู้ปฏิบัติการ เพื่อปูพื้นฐานความรู้และความเข้าใจเรื่องการคอร์รัปชัน และการต่อต้านคอร์รัปชันในมิติต่าง ๆ ภายใต้บริบทของประเทศไทย

ที่มา

อนัญญา แม้นโชติธีรวรรณ เอกรุณสยาม ธีระบุตร และ ธนพงษ์ ดิษยวณิช. (2566). ูปแบบการทุจริตและปัจจัยที่ก่อให้เกิดการทุจริตในหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

ปีที่แต่ง (พ.ศ.)
2568
ผู้แต่ง

ศูนย์ความรู้เพื่อความร่วมมือในการต่อต้านคอร์รัปชัน และส่งเสริมธรรมาภิบาลในระดับภูมิภาค

หน่วยงานสนับสนุน
05_โลโก้ KRAC
โลโก้คณะเศรษฐศาสตร์ (ภาษาไทย)

หัวข้อ
Related Content

KRAC คัดสรร เล่างานวิจัยไทย I ในสังคมที่มีความร่วมมือหรือความไว้เนื้อเชื่อใจกันสูง รัฐจะสร้างประโยชน์จากข้อค้นพบนี้อย่างไร ?

มุมมองของประชาชนต่อหน่วยงานรัฐ หนึ่งกลุ่มจ่ายภาษี อีกกลุ่มเข้ามาทำหน้าที่พัฒนาบริการสาธารณะให้เกิดประโยชน์ แต่มีหลายครั้งที่โครงการไม่ตอบสนองความต้องการของประชาชน เช่น ศาลาสร้างทิ้งไว้ไม่มีคนใช้ จนบางครั้งประชาชนต้องลงแรงทำกันเอง

KRAC คัดสรร เล่างานวิจัยไทย | แก้คอร์รัปชันต้องเริ่มที่ปัจจัยไหน โครงสร้างหรือค่านิยมที่ผิด ?

ปัญหาคอร์รัปชันในประเทศไทยยังเป็นปัญหาใหญ่ที่ยังแก้ไม่หาย แม้จะมีการก่อตั้งหน่วยงานและมีนโยบายออกมาป้องกันและปราบปรามมากมายแต่ก็ยังไม่ดีขึ้นมากนัก แล้วต้นเหตุของมันคืออะไร ? ชวนมาดูการวิเคราะห์ปัจจัยการคอร์รัปชันเชิงโครงสร้างภาครัฐ

KRAC คัดสรร เล่างานวิจัยไทย | เปลี่ยนนโยบายคลัง ป้องกันคอร์รัปชันด้วยแนวทางเพิ่มความโปร่งใส

KRAC คัดสรรชวนทุกคนมาร่วมศึกษาความโปร่งใสของงบประมาณการคลังของไทย พร้อม 5 แนวทางเพิ่มความโปร่งใสจากงานวิจัย

You might also like...

KRAC Extract | ประชาธิปไตยไม่ใช่แค่ได้เลือก: บทเรียนจากความสัมพันธ์ระหว่างการเลือกตั้งและคอร์รัปชัน

KRAC Extract ชวนเจาะลึกความสัมพันธ์ระหว่าง “ความสุจริตของการเลือกตั้ง” กับ “คอร์รัปชัน” ที่ซับซ้อนกว่าที่คิด พร้อมบทเรียนสำคัญว่าทำไมการเลือกตั้งต้องมาพร้อมสถาบันเข้มแข็งและกลไกตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพ

KRAC Insights I การต่อต้านคอร์รัปชันปี 2026: บทเรียนจากความสำเร็จ ความล้มเหลว และความท้าทายในอนาคต

ร่วมทบทวนพื้นฐานของทฤษฎีการศึกษาคอร์รัปชัน และถอดบทเรียนจากประสบการณ์การต่อต้านคอร์รัปชันของสหรัฐอเมริกา โดยศาสตราจารย์ Matthew C. Stephenson จาก Harvard Law School

KRAC Insight | ส่องบทเรียนผู้ตรวจการเลือกตั้ง จากการทําหน้าที่ตรวจสอบการเลือกตั้งในปี 62

ถอดบทเรียน “ผู้ตรวจการเลือกตั้งประจำจังหวัด” กับการตรวจสอบการเลือกตั้งในไทยจากการทำหน้าที่ในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2562 เพื่อเข้าใจบทบาและแนวทางการพัฒนาให้มีประสิทธิภาพต่อการป้องกันการทุจริตเลือกตั้งมากขึ้น