องค์กรอิสระกับการสร้างประชาธิปไตยที่ตรวจสอบได้: กรณีคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ และคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน

การทุจริตเชิงนโยบายสร้างความเสียหายรุนแรงจากการนำเอานโยบายพรรคและรัฐบาลมาใช้เพื่อแสวงหาผลประโยชน์ผ่านโครงการเมกะโปรเจค โดยการตรวจสอบปัญหานี้เป็นภารกิจหลักขององค์กรอิสระที่มีมาตั้งแต่รัฐธรรมนูญปี 2540 ดังนั้น การลดการทุจริตควรมีการศึกษาเกี่ยวกับแนวคิดและบทบาทขององค์กรอิสระอย่างละเอียด เพื่อปรับปรุงประสิทธิภาพและลดการทุจริตในระดับนโยบายอย่างยั่งยืน โดยการประมวลและวิเคราะห์บทบาทหน้าที่ของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ และคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ตามรัฐธรรมนูญไทย 2560  

จากสาเหตุดังกล่าว จึงนำมาสู่วัตถุประสงค์ของการศึกษาในครั้งนี้ คือ

1. เพื่อประมวลสังเคราะห์แนวคิด การออกแบบเชิงโครงสร้าง และการกำหนดบทบาท หน้าที่ และอำนาจของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ และคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 
2. เพื่อวิเคราะห์เหตุผล ความเหมาะสม และผลกระทบของบทบัญญัติต่าง ๆ เกี่ยวกับคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ และคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน

ผลการศึกษา พบว่า

• คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ ถูกออกแบบให้เป็นองค์กรอิสระเพื่อตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐอย่างมีประสิทธิภาพ มีอำนาจหน้าที่ในการไต่สวนเเละวินิจฉัยเมื่อมีรายงานกรณีทุจริตในผู้ดำรงตำเเหน่งทางการเมือง ตุลาการ ศาลรัฐธรรมนูญ หรือผู้ดำรงตำเเหน่งในองค์กรอิสระ จากการศึกษาข้อมูลการดำเนินการ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2558 – 2560 พบว่า ภารกิจของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ มีจำนวนมากเมื่อเปรียบเทียบกับจำนวนงบประมาณและจำนวนบุคลากรที่มีอยู่ ประกอบกับการขาดการสนับสนุนทางนโยบายและทรัพยากรที่เพียงพอ ซึ่งอาจทำให้ไม่สามารถดำเนินการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ โครงสร้างและบทบาทขององค์กรยังถูกท้าทายด้วยการเปลี่ยนแปลงที่อาจส่งผลต่อความเป็นอิสระ รวมถึงการขาดความร่วมมือจากภาคประชาชนในการชี้เบาะแสหรือสนับสนุนการรณรงค์ต่อต้านการทุจริต ด้วยเหตุนี้ การจัดการปัญหาเหล่านี้จึงเป็นสิ่งสำคัญเพื่อเสริมสร้างประสิทธิภาพในการปฏิบัติหน้าที่ในการป้องกันและปราบปรามการทุจริตในประเทศไทย
• ในขณะที่คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินมีอำนาจในการวางนโยบายการเงิน กำหนดหลักเกณฑ์มาตรฐาน และกำกับการตรวจเงินแผ่นดิน รวมถึงการให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการใช้จ่ายเงินแผ่นดินและสั่งลงโทษทางปกครองกรณีมีการกระทำผิดกฎหมายว่าด้วยวินัยการเงินการคลังของรัฐ เมื่อศึกษาผลการดำเนินงานของ คตง. พบว่า ในปีงบประมาณ 2561 มีหน่วยรับตรวจในความรับผิดชอบของสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินจำนวน 72,002 หน่วย แต่หากไม่มีการสนับสนุนบุคลากรและทรัพยากรที่เพียงพอ อาจทำให้ภาระงานมากกว่าศักยภาพที่มีอยู่ รวมถึงควรพัฒนาความร่วมมือกับหน่วยงานอื่นเพื่อให้การตรวจสอบมีประสิทธิภาพและลดการทุจริตในระดับนโยบาย 

สรุปประเด็นสำคัญของงานวิจัย

• ผลการศึกษาการดำเนินงานเชิงสถิติของสำนักงาน ป.ป.ช. ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2558 – 2560 พบว่า การตรวจสอบทรัพย์สินผู้ดำรงตาแหน่งทางการเมืองและข้าราชการประจำในปี 2560 มีมติและตรวจสอบบัญชีที่ตรวจแล้วเสร็จจำนวน 33,024 บัญชี เมื่อเปรียบเทียบกับงบประมาณที่ได้รับปีละ 2,017 ล้านบาทและอัตรากำลังคนจำนวน 3,554 อัตรา ซึ่งไม่เพียงพอกับความต้องการในการดำเนินงาน ทำให้ยังคงมีเรื่องที่รับ เรื่องที่คงค้าง และภารกิจอื่นที่มีอีกเป็นจำนวนมาก 

• ผลการศึกษาการดำเนินงานของคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ในรอบปีงบประมาณ พ.ศ. 2561 พบว่า มีการดำเนินการตรวจสอบและให้ข้อเสนอแนะกับหน่วยรับตรวจในการแก้ไขข้อบกพร่องที่มีมูลค่าความเสียหายเป็นตัวเงิน เพื่อให้มีการชดใช้เงินคืน การจัดเก็บรายได้เพิ่ม และป้องกันความเสียหายจากการดำเนินงานกับภาครัฐ ทำให้สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินสามารถรักษาผลประโยชน์กับภาครัฐเป็นมีมูลค่า 4,349 ล้านบาท 

สรุปข้อเสนอแนะจากงานวิจัย