การป้องกันและปราบปรามการทุจริตในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

งานวิจัยเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหาความรู้เกี่ยวกับโครงสร้าง ภูมิหลัง เเละพัฒนาการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ตลอดจนกระบวนการและขั้นตอนในการจัดซื้อจัดจ้าง สภาพปัญหา สาเหตุของการทุจริตที่เกิดขึ้นในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเเละนำเสนอมาตรการป้องกันที่เหมาะสมในการแก้ไขปัญหาการทุจริตที่เกิดขึ้นในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของประเทศไทย

โดยมีวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล 2 วิธี ได้เเก่ การเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร ผลงานวิจัย หนังสือ ตำรา บทความ รวมทั้งฐานข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ตลอดจนหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้องสำหรับการศึกษากรณีของต่างประเทศได้รวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่าง ๆ เช่น ผลงานวิจัย บทความของนักวิชาการไทยและต่างชาติที่ได้ศึกษาไว้ และการเก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนาม โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์ และการจัดเวทีประชุมระดมความคิดเห็นเป็นแหล่งที่มาของข้อมูล

โดยพื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งเป็นกลุ่มเป้าหมายในการศึกษาเชิงลึกนี้ ได้มาจากข้อมูลเอกสารของสำนักปราบปรามการทุจริตภาคการเมือง สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) เกี่ยวกับคดีที่มีการชี้มูลความผิดใน 4 ประเภทของการทุจริตตั้งแต่ปี พ.ศ.2547-2552 ซึ่งมีทั้งสิ้น 67 คดี หลังจากนั้น จึงนำมาทำการพิจารณาหลักเกณฑ์ และคัดเลือกพื้นที่ที่จะใช้ด้วยการเก็บรวบรวมข้อมูลทั้งสิ้น 20 พื้นที่

สรุปประเด็นจากงานวิจัย

• ผลการศึกษา พบว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในประเทศไทย ต้องดำเนินการด้านการจัดซื้อจัดจ้าง การจัดทำโครงสร้างพื้นฐาน การบริหารงานบุคคล และการออกใบอนุญาต ภายใต้กฎหมายระเบียบข้อบังคับหลายฉบับ ซึ่งมีลำดับชั้นที่แตกต่างกันไป โดยมีรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายที่วางหลักการโดยภาพรวม จากนั้นจึงมีการบัญญัติกำหนดรายละเอียดไว้ในพระราชบัญญัติและกฎหมายลำดับรองต่าง ๆ ที่ออกโดยกระทรวงมหาดไทย หรือองค์กรที่มีอำนาจหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งการดำเนินการตามอำนาจหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในด้านต่าง ๆ ดังกล่าว ต้องอยู่ภายใต้ระบบการตรวจสอบ ซึ่งมีอยู่หลายช่องทาง ได้แก่ การตรวจสอบโดยกลไกทางการเมือง การตรวจสอบโดยองค์กรผู้มีอำนาจกำกับดูแล การตรวจสอบโดยองค์กรที่มีบทบาทในการป้องกันและปราบปรามการทุจริต การตรวจสอบโดยองค์กรภาคตุลาการ และการตรวจสอบจากภาคประชาชน

• ผลการศึกษาสภาพข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการทุจริตในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของประเทศไทย พบว่าองค์การบริหารส่วนตำบล เป็นหน่วยงานที่ถูกร้องเรียน และถูกชี้มูลความผิดมากที่สุด ในขณะเดียวกัน การจัดซื้อจัดจ้างและการจัดทำโครงสร้างพื้นฐาน เป็นกิจกรรมที่พบว่ามีการกระทำการทุจริตมากที่สุด อย่างไรก็ตาม เป็นที่น่าสังเกตว่าเมื่อพิจารณาในเชิงพื้นที่ จะพบว่าในบางพื้นที่ เช่น 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ เป็นพื้นที่ที่ไม่พบการชี้มูลความผิดในกรณีการทุจริตในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเลย

• ผลการศึกษาสาเหตุของการทุจริต สามารถจำแนกได้เป็น 2 ส่วน คือ สาเหตุในภาพรวม ได้แก่ ระบบอุปถัมภ์ในสังคมไทย โครงสร้างขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ปัจจัยทางด้านสังคมและเศรษฐกิจ ความด้อยประสิทธิภาพในการตรวจสอบการทุจริตของหน่วยงานตรวจสอบ การถือปฏิบัติโดยยึดตามบรรทัดฐานจากส่วนกลาง และคุณภาพของบุคลากร และส่วนที่สอง คือ สาเหตุเฉพาะประเภทการทุจริต ประกอบด้วย (1) การทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างและการจัดทำโครงสร้างพื้นฐาน มีสาเหตุมาจากกฎเกณฑ์ทางกฎหมายที่ใช้ในการดำเนินการจัดซื้อจัดจ้าง (2) การทุจริตในเรื่องการบริหารงานบุคคล มีสาเหตุมาจากกฎเกณฑ์ที่ใช้ในการบริหารงานบุคคล ให้อำนาจในการบริหารงานบุคคลแก่ผู้บริหารขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมากจนเกินไป นำมาซึ่งการทุจริตโดยการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ระหว่างผู้มีส่วนเกี่ยวข้องตามมา (3) การทุจริตในเรื่องการออกใบอนุญาต มีสาเหตุมาจากกฎหมายที่มีหลายฉบับ ซึ่งเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจในการออกใบอนุญาตส่วนหนึ่งไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย และมีการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ระหว่างเจ้าหน้าที่ และผู้ขออนุญาต รวมทั้ง ในระบบการบริหารราชการภายในขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแต่ละแห่งที่ไม่มีประสิทธิภาพ

• ผลการศึกษามาตรการในการแก้ไขปัญหาการทุจริตขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พบว่ามีพื้นฐานภายใต้หลักการเดียวกัน ได้แก่ หลักความโปร่งใส หลักการมีส่วนร่วมของประชาชน หลักความรับผิดชอบ และหลักการห้ามบุคคลากรเป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับหน้าที่ของตน โดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ควรนำเอาหลักการดังกล่าว มาเสริมสร้างกระบวนการในการดำเนินการของท้องถิ่น เพื่อเป็นการป้องกัน หรือลดโอกาสในการทุจริตของเจ้าหน้าที่