แนวทางการเสริมสร้างธรรมาภิบาลท้องถิ่นและการเฝ้าระวังติดตามการคอร์รัปชันโดยชุมชนมีส่วนร่วม กรณีศึกษา: พื้นที่อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน

• ผลการศึกษาปัญหาการคอร์รัปชันของคนในพื้นที่ สามารถสรุปเหตุการณ์การคอร์รัปชันได้ จำนวน 14 เหตุการณ์ ดังนี้

1. การกินเปอร์เซ็นต์ในการจัดซื้อจัดจ้าง 
2. ระบบเงินทอน หรือวิ่งงาน
3. การเสนอราคาในลักษณะสมยอมกัน
4. การแจ้งข้อมูลจัดซื้อจัดจ้างเฉพาะกลุ่มของตนเองเท่านั้น
5. การยืมชื่อผู้รับจ้างรายอื่น 
6. การปิดบังข้อมูลโครงการ
7. การใช้เส้นสายในการคัดเลือกคน
8. การรับสินบนในการแต่งตั้ง โยกย้าย หรือซื้อตำแหน่ง
9. การยึดบัญชีและบัตรเอทีเอ็มของชาวบ้านเพื่อรับเงินจากโครงการ
10. การใช้วัสดุก่อสร้างที่ไม่ได้คุณภาพ
11. การปล่อยปละละเลย หรือรู้เห็นเป็นใจกับผู้รับจ้าง
12. โครงการไม่เกิดประโยชน์จริง 
13. โครงการไม่ผ่านการประชาคมหมู่บ้าน 
14. ถูกผู้มีอิทธิพลบังคับข่มขู่

ผลการจัดทำประเด็นดังกล่าว สามารถสรุปได้ว่ามุมมองของชาวบ้านที่มีต่อการคอร์รัปชันนั้นค่อนข้างหลากหลาย เช่น การคดโกง ที่มีทั้งการคดโกงแบบเจ้าหน้าที่ และแบบชาวบ้าน การทำสิ่งผิดกฎหมายและความไม่โปร่งใส่ การให้และรับสินบน การทุจริตต่อหน้าที่ 

• ผลจากการจัดเวทีชาวบ้าน เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์ พบว่าสถานการณ์คอร์รัปชันส่วนใหญ่ที่พบในพื้นที่เป็นประเด็นเกี่ยวกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ การแก้ปัญหาภัยพิบัติ งบพัฒนา และงบจัดซื้อจัดจ้างที่เข้ามาในพื้นที่ เช่น โครงการปลูกป่า การขุดลอกลำน้ำ การสร้างฝายชะลอน้ำ การทำแนวกันไฟป่า สำหรับสาเหตุของการคอร์รัปชัน เช่น ความเคยชิน รายได้ของชาวบ้านไม่เพียงพอ การทำตามผู้นำ หรือความรักสงบที่ไม่อยากเข้าไปยุ่งเรื่องของคนอื่น ในขณะที่การดำเนินงานป้องกันและแก้ไขปัญหาคอร์รัปชัน เป็นการทำงานที่ภาคประชาชนร่วมกันหาทางตรวจสอบการทำงานของภาครัฐ และมุ่งสร้างเครือข่ายเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารในการตรวจสอบการทำงานของภาครัฐในพื้นที่ รวมทั้งการใช้กฎระเบียบทางสังคมในการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นเป็นรายกรณี

• ผลจากการศึกษาโดยใช้วิธีวิจัยเพื่อท้องถิ่น แสดงให้เห็นว่าแม้อำเภอบ่อเกลือจะอยู่ห่างไกลจากตัวเมือง ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกร และไม่ได้มีความรู้ที่สูงนัก แต่ชาวบ้านก็มีความตื่นตัวต่อปัญหาการคอร์รัปชัน โดยเฉพาะการดำเนินโครงการด้านการจัดการทรัพยากร ซึ่งมีส่วนเกี่ยวข้องกับวีถีชีวิต ความเชื่อ และความเป็นอยู่ของประชาชน ส่งผลให้ชาวบ้านจำนวนไม่น้อย รวมตัวกันเพื่อจัดการกับปัญหาการคอร์รัปชันที่เกิดขึ้นในพื้นที่ ซึ่งผลจากการดำเนินงานภายใต้โครงการวิจัยได้มีส่วนสำคัญในการสร้างความมั่นใจให้กับชาวบ้านในการก้าวข้ามความกลัว ที่เป็นผลพวงมาจากปัญหาการคอร์รัปชัน รวมถึงการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการติดตาม เเละตรวจสอบการทำงานที่เป็นระบบมากขึ้น เพื่อให้เกิดกลไกเฝ้าระวังการคอร์รัปชันในพื้นที่ที่สอดคล้องกับปัญหาเเละบริบทในพื้นที่ได้