แนวทางการดำเนินโครงการประเมินคุณธรรมและความโปร่งใสในการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ ไปสู่การยกระดับค่าดัชนีการรับรู้การทุจริต (CPI) ของประเทศไทย

ผลการประเมิน ITA แสดงถึงความตระหนักด้านคุณธรรมและความโปร่งใสที่ดีขึ้นของหน่วยงานรัฐ จึงควรมีนโยบายขยายผลด้วยการติดตามการทำงานของศปท. ทั้งระดับกระทรวงและจังหวัด รวมถึงการให้ผลการประเมิน ITA เป็นส่วนหนึ่งของตัวชี้วัดการปฏิบัติงานเพื่อให้เกิดการนำไปใช้จริง

การประเมินคุณธรรมและความโปร่งใสในการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ เป็นมาตรการเสริมเชิงบวกด้านการป้องกันและปราบปรามการทุจริต ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลด้านคุณธรรมและความโปร่งใส รวมถึงจัดทำข้อเสนอแนะแก่หน่วยงานภาครัฐที่เข้าร่วมโครงการเพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาปรับปรุงการดำเนินงานให้เกิดเป็นมาตรการในการป้องกันและปราบปรามการทุจริตทั้งในระดับนโยบายและระดับปฏิบัติ ตลอดจนเป็นแนวทางในการเชื่อมโยงการดำเนินโครงการไปสู่การยกระดับค่า CPI ของประเทศไทย

โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงปริมาณในการสำรวจข้อมูลด้วยเครื่องมือแบบสำรวจ 3 ประเภท คือ 1) แบบสำรวจสำหรับบุคลากรภายในหน่วยงานที่มีระยะเวลาการปฏิบัติงานตั้งแต่ 1 ปีงบประมาณขึ้นไป อย่างน้อย 100 ชุด 2) แบบสำรวจสำหรับผู้รับบริการหรือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียของหน่วยงานในรอบปีงบประมาณที่ประเมิน อย่างน้อย 100 ชุด และ 3) แบบสำรวจการใช้หลักฐานเชิงประจักษ์ สำหรับหน่วยงานที่เข้ารับการประเมินจำนวน 1 ชุด ต่อ 1 หน่วยงาน

ผลการศึกษา พบว่า ความตระหนักด้านคุณธรรมและความโปร่งใสตามหลักธรรมาภิบาลของหน่วยงานภาครัฐมีแนวโน้มดีขึ้น สะท้อนจากผลการประเมินคุณธรรมและความโปร่งใสการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ (ITA) ระดับกรมและจังหวัดในช่วงปี 2558–2560 ที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ถือเป็นความสำเร็จของมาตรการป้องกันและปราบปรามการทุจริตเชิงรุกของประเทศ

อย่างไรก็ตาม เพื่อให้การประเมิน ITA เป็นเครื่องมือที่ส่งผลเชิงนโยบายอย่างแท้จริง ไม่ใช่เพียงการสำรวจทัศนคติหรือประเมินกระบวนการ จึงควรมีการขยายผลการดำเนินงาน โดยการกำหนดนโยบายติดตามและประเมินผลการทำงานของศูนย์ปฏิบัติการต่อต้านการทุจริต (ศปท.) ระดับกระทรวงทั้ง 35 แห่ง และเสริมความเข้มแข็งให้ศปท. ทั้ง 76 จังหวัด โดยใช้ผลการประเมิน ITA วิเคราะห์จุดอ่อนจุดแข็ง พร้อมขยายผลไปยังหน่วยงานระดับภูมิภาคและท้องถิ่น เพื่อให้การดำเนินงานตามหลักธรรมาภิบาลเกิดขึ้นอย่างครอบคลุม

นอกจากนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงาน ป.ป.ช. และสำนักงาน ป.ป.ท. ควรกำหนดให้ผลการประเมิน ITA เป็นส่วนหนึ่งของการประเมินผลตัวชี้วัดการปฏิบัติราชการ และผลักดันให้มีการนำไปใช้จริงในหน่วยงาน เพื่อแสดงถึงความมุ่งมั่นในการป้องกันทุจริต และยกระดับธรรมาภิบาลของไทยให้เป็นที่ยอมรับในระดับสากล ซึ่งจะส่งผลต่อการปรับปรุงค่าดัชนี CPI ของประเทศให้ดีขึ้น