ระบบการตรวจสอบองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในรูปแบบต่าง ๆ ของสำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน กรณีศึกษาองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่กลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนบน เชียงราย พะเยา แพร่ น่าน ลำปาง ลำพูน เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน

ด้วยบทบาทหน้าที่ของสํานักงานตรวจเงินแผ่นดินที่ทำหน้าที่ตรวจสอบระบบการเงิน การคลัง บัญชีขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในทุกรูปแบบ คณะผู้วิจัย จึงสนใจที่จะศึกษาระบบการตรวจสอบองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในรูปแบบต่าง ๆ และกระบวนการตรวจสอบของสํานักงานตรวจเงินแผ่นดินในการตรวจสอบในแต่ละพื้นที่ เพื่อนำมาถอดบทเรียนในรูปแบบ Best Practice ของทั้งสํานักงานตรวจเงินแผ่นดิน (ในฐานะผู้ตรวจ) และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (ในฐานะผู้รับตรวจ) เพื่อวิเคราะห์หารูปแบบการตรวจสอบองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในรูปแบบต่าง ๆ ที่ดี และมีความเหมาะสมต่อแนวคิดการกระจายอํานาจสู่ท้องถิ่นต่อไป โดยมีกรณีศึกษา คือ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่จังหวัดเชียงราย พะเยา แพร่ น่าน ลำปาง ลําพูน เชียงใหม่ และเเม่ฮ่องสอน 

สรุปประเด็นจากงานวิจัย

• ผลการศึกษา พบว่าเสียงสะท้อนจากผู้ตรวจ (สํานักงานตรวจเงินแผ่นดิน) ที่เกิดขึ้นภายใต้กระบวนการตรวจสอบ พบปัญหาหลักที่เกิดจากตัวผู้ตรวจสอบเอง เช่น อัตรากําลังคนไม่เพียงพอต่อจํานวนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่เพิ่มมากขึ้น ประสบการณ์และศักยภาพการทํางานของผู้ตรวจแต่ละท่านไม่เท่ากัน รวมถึงการถูกแทรกแซงจากฝ่ายบริหารและนักการเมือง นอกจากนี้ เกณฑ์การคัดเลือกองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อลงตรวจ พบว่าเป็นการลงตรวจเฉพาะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นขนาดใหญ่ที่มีวงเงินงบประมาณมาก ซึ่งส่งผลทําให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นขนาดเล็กหลุดจากการตรวจสอบในทุกปี
• ผลการศึกษา พบว่าปัจจัยความสําเร็จขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภายใต้กระบวนการตรวจสอบของสํานักงานตรวจเงินแผ่นดิน ประกอบด้วย

1. 1. ส่งเสริมใหเกิดกระบวนการกํากับดูแลที่ดี (Good Governance) และความโปร่งใสในการปฏิบัติงาน (Transparency) 
   2. ส่งเสริมให้เกิดการบันทึกบัญชี และรายงานตามหน้าที่ความรับผิดชอบ (Accountability and Responsibility)
   3. ส่งเสริมให้เกิดประสิทธิภาพ และประสิทธิผลของการปฏิบัติงานขององค์กร (Efficiency and Effectiveness of Performance) เพื่อนำข้อมูลมาปรับปรุงระบบงานให้สะดวก รัดกุม ลดขั้นตอน ลดเวลา และค่าใช้จ่าย 
   4. มีมาตรการถ่วงดุลอํานาจ (Check and balance) ส่งเสริมให้เกิดการจัดสรรทรัพยากรขององค์กรให้เป็นไปอย่างเหมาะสมตามลําดับความสําคัญ 
   5. ให้สัญญาณเตือนภัยล่วงหน้า (Warning Signals) ของการประพฤติมิชอบ หรือการทุจริตในองค์กร เพื่อลดโอกาสความร้ายเเรง และความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น 

• คณะผู้วิจัย ได้จัดทำข้อเสนอแนะแก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่อการดําเนินการตรวจสอบของสํานักงานตรวจเงินแผ่นดิน เช่น เสนอให้แก้ไขประเด็นเกี่ยวกับแนวทางในการตรวจสอบ และควรมีการประชุมซักซ้อมความเข้าใจของผู้ตรวจ ก่อนที่จะลงหน่วยงานรับตรวจ เพื่อป้องกันการเกิด “การตรวจลําเอียง” เกิดขึ้น รวมถึงต้องการให้สำนักงานตรวจเงินเเผ่นดิน ปรับปรุงการทํางานของตนเอง จากที่เคยเน้นตรวจเฉพาะเรื่องใดเรื่องหนึ่ง มาเป็นการตรวจให้ครบทุกเรื่องขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น